Reaporti i Venecias rrëzon Ramën për Gjykatën Kushtetuese, i vodhi Metës kandidaturën

Komisioni i Venecias ka hartuar sot një draft-opinion që u është dërguar palëve në Shqipëri. Sipas burimeve, mësohet se Venecia pret dhe opinionet e institucioneve në Shqipëri dhe në qershor do dërgojë sërish opinionin përfundimtar.

Sipas dokumentit të Komisionit të Venecias, konkluzioni mbetet i njëjtë që Presidenti i Republikës nuk ka shkelur Kushtetutën. Më tej në raport shtohet se kriza kushtetuese në Shqipëri është pasojë e disa faktorëve.

“Kur listat kanë kandidatë të njëjtë në të njëjtën kohë duhet dakordësi”, shtohet në raport dhe bëhet thirrje që palët të dialogojnë pasi vetëm në këtë mënyrë mund të zgjidhet kriza.

Komisioni i Venecias i ka dhënë të drejtë Presidentit edhe për kthimin që i bëri ligjit për procedurën e re të betimit të anëtarëve të Gjykatës Kushtetuese, duke thënë se ndryshimet ligjore të propozuar nga maxhoranca bien ndesh me Kushtetutën.

Në draftin e Komisionit të Venecias thuhet se kriza kushtetuese në Shqipëri vjen jo nga akti specifik, por si pasojë e ndërveprimit të disa faktorëve.

Në kunkluzionet e draft-opinionit thuhet se është me rëndësi jetike për Shqipërinë që të rivendosë Gjykatën Kushtetuese dhe Gjykatën e Lartë si sa më shpejt të jetë e mundur, madje edhe më shumë në një kohë në të cilën pyetje shumë komplekse që kanë të bëjnë me kushtetutshmëria e punëve publike në Shqipëri paraqesin veten e tyre.

Një numër i çështjeve në pritje të Gjykata Kushtetuese nuk mund të gjykohet. Për të kapërcyer këtë krizë, konstruktive dialogu ndërinstitucional dhe bashkëpunimi midis institucioneve shtetërore janë të kërkuara dhe janë thelbësore.

Kriza kushtetuese në Shqipëri nuk është shkaktuar nga një akt specifik, por është pasojë e ndërveprimit të disa faktorëve: procedura e nevojshme e verifikimit kishte efekte më të përhapura nga sa parashikohej fillimisht; • si pasojë, ndër të tjera, të procedurës gjithëpërfshirëse të vettingut, te Gjykata e Lartë dhe Gjykata Kushtetuese të cilat janë jofunksionale; betim-marrjen. Ky gjykim duhet të respektohet.

Sa i përket vettingut:
• Ndërsa reforma e gjyqësorit dhe procedura e vettingut mbesin prioritet dhe duhet të çohen në një përfundim të mirë, duhet të vlerësohet nëse rregullat e zbatuara janë adekuate dhe lejojnë një përfundim të shpejtë të procesit të vettingut, veçanërisht në rast se vettingu i gjyqtarëve çon në gjykata jofunksionale, sidomos ato më të larta.

Sa i përket procedurës së emërimit të anëtarëve të Gjykatës Kushtetuese, Komisioni i Venecias arrin në konkluzionet e mëposhtme dhe bën rekomandimet e mëposhtme:
Në parim, rregulli i sekuencës vlen vetëm në momentin e alokimit nga Kryetari i Gjykatës Kushtetuese të vendeve të lira të punës, pas hapjes së çdo raundi të emërimeve. Pasi të jenë shpërndarë vendet bosh në organet përkatëse të emërimit, sekuenca nuk kërkon aktivizim deri në raundin tjetër, pra deri në vitin e skadimit të tre mandateve të ardhshme.

  • Sidoqoftë, për sa kohë që mungesa e kandidatëve vazhdon dhe listat përbëhen nga kryesisht të njëjtat kandidatë, në një situatë kur ka emërime që do të bëhen në të njëjtën periudhë për më shumë se një raund, Presidenti dhe Kuvendi (dhe Gjykata e Lartë, nëse fillon të funksionojë së shpejti) duhet të bien dakord për procedurën që duhet të ndiqet, dhe KKK duhet të përputhet me këtë marrëveshje. Përndryshe, një ose më shumë prej organeve emërues do të rrezikojë të mos jetë në gjendje të bëjë një zgjedhje midis 3 kandidatëve siç kërkohet nga Kushtetuta. Sapo të ngrihet Gjykata Kushtetuese, ajo duhet të kapet për këtë çështje. Në këtë situatë, derisa të arrihet një marrëveshje ose Gjykata Kushtetuese të mos prononcohet, KKA duhet t’i dërgojë listat (et) në Kuvend menjëherë pasi Presidenti të ketë proceduar me emërimin e tij/ saj, ose pas 30 ditësh nëse ai/ajo nuk arrin ta bëjë këtë pa arsyetim.

Një vend i lirë i hershëm duhet të plotësohet nga autoriteti që emëroi gjyqtarin në largim.

  • Mekanizmi i paracaktuar për emërimet nga Presidenti (neni 7/b (4) i Ligjit për Gjykatën Kushtetuese), nëse vlerësohet e nevojshme, duhet të ngrihet në nivelin kushtetues, siç është rasti për Kuvendin. • Gjykata e Lartë duhet të bëjë emërimet e saj të pazgjidhura posa të jetë përsëri funksionale. 106. Sa i përket procedurës së KPK-së:
  • KKK duhet të ndryshojë Rregulloren 41 të Vendimit Nr. JAC. 4 për procedurat e verifikimit dhe zgjedhjes së kandidatëve të ardhshëm në mënyrë që Avokati i Popullit të ushtrojë të drejtën e tij kushtetuese për të marrë pjesë si vëzhgues për hir të transparencës dhe besimit të publikut në procedurë. • Përmbledhjet e procesverbaleve të të gjitha takimeve të KKA duhet të publikohen në kohën e duhur.
  • KKK duhet të miratojë renditjen e saj vetëm kur skedarët e të gjithë kandidatëve në listë janë të plotë dhe Kryetari i KLGJ duhet të dërgojë listat së bashku me dosjet menjëherë në organin shtetëror përkatës pa ndonjë vonesë të mëtejshme.

KLGJ nuk duhet të propozojë kandidatë që nuk kanë kaluar ende vettingun.

Sa i përket procedurës së betimit:
• Nëse vlerësohet e nevojshme për të shmangur ngërçin në raste të qarta abuzimi, kohët e fundit dispozitat e miratuara por jo akoma të miratuara mbi një mekanizëm të paracaktuar për betimin duhet të zëvendësohet nga një dispozitë më e qartë e formuluar që do të miratohet në niveli kushtetues.

Komisioni i Venecias është i mendimit se modeli kushtetues i miratuar në vitin 2016 është shumë kompleks, dhe në afat të gjatë do të rekomandonte thjeshtësimin e tij, në radhë të parë duke hequr rregullin e sekuencës. Kuotat e tre organeve emërues mund të mbahen duke caktuar automatikisht rinovimin e një mandati për të njëjtin autoritet që kishte caktuar gjyqtarin në largim. Së dyti, vitet fikse të fillimit dhe mbarimit të mandateve nëntëvjeçare duhet të hiqen. Gjykatësit kushtetues duhet të gëzojnë gjithmonë një mandat të plotë nëntë vjeçar, edhe nëse ato janë zgjedhur me vonesë ose nëse marrin një mandat i cili u ndërpre në fillim; ky ndryshim nuk duhet të krijojë probleme pasi sekuenca të hiqet. Ky ndryshim do ta bënte pozicionin e gjykatësit kushtetues më tërheqës për kandidatët e kualifikuar, dhe gjithashtu më domethënës.

Më në fund, Komisioni i Venecias rithekson nevojën absolute për dialog dhe bashkëpunim besnik midis institucioneve shtetërore. Mandati dhe kompetencat e institucioneve shtetërore duhet të respektohen në mënyrë që ata të përmbushin objektivat e tyre legjitime institucionale, gjithmonë duke kërkuar përfitimin më të mirë për qytetarët e Shqipërisë. Ndërsa Presidenti i Komisionit të Venecias insistoi kohët e fundit në lidhje me Armeninë: “Kultura demokratike dhe pjekuria kërkojnë kufizim institucional, besim të mirë dhe respekt të ndërsjellë midis institucioneve shtetërore.”

Komisioni i Venecias mbetet në dispozicion të autoriteteve shqiptare për ndihmë të mëtutjeshme në këtë çështje.